پاسخ کوتاه
زخم بستر از فشار طولانی روی پوست، به‌خصوص روی برجستگی‌های استخوانی ایجاد میشود. پایه پیشگیری: تغییر وضعیت منظم (معمولاً هر ۲ ساعت)، تشک کاهنده فشار، خشک و تمیز نگه داشتن پوست، تغذیه و پروتئین کافی و بررسی روزانه پوست. قرمزی که با برداشتن فشار از بین نمی‌رود، اولین هشدار است.
زخم بستر (زخم فشاری) از ترسناک‌ترین مشکلات بیماران کم‌تحرک است؛ چون می‌تواند در چند ساعت فشار مداوم شروع شود و ماه‌ها طول بکشد تا خوب شود. در ICU، بعد از سکته، در سالمندان بستری و بیماران وابسته به دستگاه تنفسی شایع است. خبر خوب: بیشتر زخمهای بستر قابل پیشگیری‌اند.
زخم بستر چطور ایجاد میشود؟
وقتی پوست و بافت زیر آن مدتی طولانی بین استخوان و تشک یا صندلی فشرده میشود، خون‌رسانی کم میشود و بافت آسیب می‌بیند. کشیده شدن بیمار روی ملحفه، رطوبت (عرق، ادرار، مدفوع) و تغذیه ضعیف این روند را سریع‌تر میکند.
نقاط پرخطر
- دنبالچه و باسن
- پاشنه‌ها و قوزک‌ها
- استخوان لگن در کناره‌ها (وقتی بیمار به پهلو است)
- کتف‌ها، آرنج‌ها و پشت سر
- صورت و گوش‌ها زیر ماسک BiPAP یا بندها (BiPAP و ونتیلاتور در منزل)
پنج اصل پیشگیری
- تغییر وضعیت منظم: معمولاً هر ۲ ساعت در تخت؛ بیمار را کمی به پهلو (حدود ۳۰ درجه) بچرخانید و با بالش ثابت کنید. روی صندلی، هر ساعت یا زودتر وزن را جابه‌جا کنید.
- سطح مناسب: تشک مواج یا کاهنده فشار کمک میکند، اما جایگزین چرخاندن بیمار نیست. پاشنه‌ها را با بالش زیر ساق «معلق» نگه دارید.
- پوست خشک و تمیز: پس از هر بار آلودگی، پوست را آرام تمیز و خشک کنید و از کرم‌های محافظ استفاده کنید. ملحفه بدون چین باشد.
- جابه‌جایی بدون کشیدن: برای بالا بردن بیمار در تخت از ملحفه زیر او و کمک نفر دوم استفاده کنید تا پوست کشیده نشود.
- تغذیه و آب کافی: پروتئین و کالری کافی برای سلامت پوست ضروری است؛ در بیماران با لوله تغذیه، برنامه را بازبینی کنید (گاواژ در منزل).
هر روز پوست را نگاه کنید
یک بار در روز (مثلاً هنگام تعویض لباس) نقاط پرخطر را با نور کافی بررسی کنید. قرمزی‌ای که پس از ۳۰ دقیقه برداشتن فشار از بین نمی‌رود اولین مرحله زخم بستر است. در این مرحله فشار را کاملاً از آن نقطه بردارید و آن را ماساژ ندهید؛ ماساژ بافت آسیب‌دیده را بدتر میکند.
وقتی زخم ایجاد شده است
تاول، زخم باز، سیاه شدن پوست، ترشح بدبو یا تب نشان می‌دهد که مراقبت خانگی ساده کافی نیست. زخم بستر عمیق می‌تواند به عفونت استخوان و خون منجر شود و درمان تخصصی زخم لازم دارد. در این مرحله، مرکز پیشرفته درمان زخم درمانجو برای درمان تخصصی زخمهای فشاری و مزمن در دسترس است؛ دکتر سعیدی‌نیا در مسیر بیماران پیچیده با تیم درمانجو همکاری دارد.
جمع‌بندی
پیشگیری از زخم بستر کار تیمی خانواده است: برنامه چرخاندن روی کاغذ، تقسیم شیفت‌ها و بررسی روزانه پوست. برای ارزیابی کلی بیماری که با نیازهای پیچیده در خانه است، صفحه مراقبت از بیمار ICU در منزل و راهنمای جامع مراقبت‌های ویژه و ICU در منزل را ببینید.
پرسش‌های رایج درباره این موضوع
زخم بستر در چه مدت ایجاد میشود؟
در بیماران آسیبپذیر، آسیب پوست ممکن است تنها پس از چند ساعت فشار مداوم شروع شود. به همین دلیل تغییر وضعیت منظم اهمیت دارد.
آیا تشک مواج برای پیشگیری از زخم بستر کافی است؟
خیر. تشک مواج فشار را کم میکند اما جایگزین تغییر وضعیت منظم، مراقبت پوست و تغذیه کافی نیست.
زخم بستر را کجا درمان کنیم؟
زخمهای سطحی با مراقبت درست در خانه ممکن است بهتر شوند، اما زخم باز یا عمیق نیاز به درمان تخصصی زخم دارد؛ مثلاً در مرکز پیشرفته درمان زخم درمانجو.
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور پزشک معالج شما نیست.
