پاسخ کوتاه
سن بالا به‌تنهایی مانع بیهوشی نیست، اما سالمندان بیماریها و داروهای بیشتری دارند و بیشتر در معرض گیجی بعد از عمل (دلیریوم) هستند. ارزیابی دقیق پیش از عمل، مرور داروها، ناشتایی کوتاه، کنترل خوب درد، حضور همراه آشنا، عینک و سمعک و تحرک زودهنگام، احتمال این مشکل را کم میکند.
«مادرم ۸۲ سالش است؛ بیهوشی را تحمل میکند؟» این سؤال را خیلی از فرزندان می‌پرسند. جواب کوتاه: سن به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ وضعیت قلب، ریه، کلیه، حافظه و توان روزمره بیمار مهم‌تر است. خیلی از سالمندان جراحی‌های بزرگ را با موفقیت پشت سر می‌گذارند، به شرط آنکه آمادگی درستی داشته باشند.
چرا سالمندان آسیب‌پذیرترند؟
- ذخیره قلبی و ریوی کمتر؛ بدن تغییرات فشار خون و اکسیژن را سخت‌تر تحمل میکند
- مصرف همزمان چند دارو و تداخل‌های احتمالی
- کلیه و کبد داروها را کندتر دفع می‌کنند
- ضعف عضلانی و خطر زمین خوردن
- حساسیت بیشتر مغز به داروها، درد، بی‌خوابی و محیط ناآشنا
دلیریوم بعد از عمل چیست؟
دلیریوم یک اختلال ناگهانی و نوسانی در توجه و هوشیاری است. بیمار ممکن است زمان و مکان را گم کند، حرف‌های نامربوط بزند، بی‌قرار شود یا برعکس، بیش از حد خواب‌آلود و ساکت باشد. معمولاً در روزهای اول بعد از عمل ظاهر میشود و اغلب گذراست، اما می‌تواند بستری را طولانی‌تر کند. همین پدیده در بیماران ICU هم شایع است: دلیریوم در ICU.
دلیریوم با زوال عقل (دمانس) فرق دارد؛ دمانس تدریجی است و دلیریوم ناگهانی. البته کسی که از قبل مشکل حافظه دارد، بیشتر در معرض دلیریوم است.
قبل از عمل: خانواده چه کند؟
- فهرست کامل داروها، به‌خصوص قرص‌های خواب، آرام‌بخش و ضدافسردگی را تهیه کنید
- اگر بیمار مشکل حافظه، افتادن یا بی‌اختیاری دارد، به متخصص بیهوشی بگویید
- وضعیت تغذیه و کاهش وزن اخیر را اطلاع دهید
- ناشتایی را طبق دستور و نه طولانی‌تر رعایت کنید (ناشتایی قبل از عمل)
- عینک، سمعک و دندان مصنوعی را برای بعد از عمل همراه داشته باشید
بعد از عمل: کارهای ساده اما مؤثر
- یک همراه آشنا کنار بیمار باشد و با او درباره روز، تاریخ و خانواده حرف بزند
- عینک و سمعک را هرچه زودتر برگردانید
- روزها پرده را کنار بزنید و شب‌ها نور و صدا را کم کنید
- بیمار را تشویق کنید طبق دستور زود از تخت بیرون بیاید و راه برود
- به آب و غذا خوردن کافی و دفع ادرار و مدفوع توجه کنید
- درد را جدی بگیرید؛ درد کنترل‌نشده خودش عامل دلیریوم است (کنترل درد بعد از عمل)
بیهوشی عمومی یا بی‌حسی؟
خیلی از خانواده‌ها فکر می‌کنند بی‌حسی نخاعی حتماً برای حافظه سالمند بهتر است. مطالعات تفاوت قطعی و یکدستی نشان نداده‌اند؛ آنچه بیشتر اثر دارد، کیفیت کلی مراقبت، کنترل درد و پرهیز از داروهای آرام‌بخش غیرضروری است. انتخاب روش در مشاوره بیهوشی قبل از عمل بر اساس شرایط همان بیمار انجام میشود. بیشتر بخوانید: تفاوت بیهوشی عمومی و بی‌حسی نخاعی.
کِی نگران شویم؟
اگر گیجی ناگهان شروع شد، با تب یا تنگی نفس همراه بود، یا بیمار بعد از ترخیص دوباره گیج شد، باید فوری بررسی شود؛ گاهی علت، عفونت، کمآبی یا عارضه دارویی است. برای دیدن کل مسیر، راهنمای جامع بیهوشی و کنترل درد را بخوانید.
پرسش‌های رایج درباره این موضوع
آیا بیهوشی باعث آلزایمر میشود؟
شواهد فعلی نشان نمیدهد که یک بار بیهوشی باعث آلزایمر شود. برخی سالمندان بعد از جراحی دچار گیجی موقت یا افت تمرکز میشوند که اغلب در هفتهها تا ماهها بهتر میشود.
گیجی سالمند بعد از عمل چقدر طول میکشد؟
در بیشتر بیماران چند روز است، اما در برخی ممکن است هفتهها طول بکشد. حضور خانواده، خواب منظم، کنترل درد و رفع عفونت یا کمآبی به بهبود کمک میکند.
برای سالمند قبل از عمل چه آزمایشهایی لازم است؟
بستگی به بیماریها و نوع جراحی دارد. معمولاً آزمایش خون، نوار قلب و گاهی مشاوره قلب یا ریه درخواست میشود. آزمایشها را متخصص بیهوشی یا جراح تعیین میکند.
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور پزشک معالج شما نیست.
