پاسخ کوتاه
بلوک عصبی یعنی تزریق داروی بیحسی در اطراف عصب‌هایی که حس یک ناحیه خاص (مثلاً شانه، دست یا زانو) را منتقل میکنند؛ معمولاً با هدایت سونوگرافی. اثر آن بسته به دارو و روش، چند ساعت تا حدود یک روز طول می‌کشد و می‌تواند نیاز به داروی مخدر را کم کند.
تصور کنید جراحی شانه دارید و به‌جای بیدار شدن با درد شدید، شانه و بازویتان چند ساعت بیحس و سنگین است و فرصت دارید بقیه داروهای ضد درد اثر کنند. این کاری است که یک بلوک عصبی خوب انجام می‌دهد.
بلوک عصبی چطور کار میکند؟
هر ناحیه بدن حس خود را از طریق عصب‌های مشخصی به نخاع و مغز می‌فرستد. اگر داروی بیحسی کنار این عصب‌ها تزریق شود، پیام درد از آن ناحیه موقتاً قطع میشود. امروزه بیشتر بلوکها با سونوگرافی انجام میشوند تا پزشک عصب، رگ‌ها و مسیر سوزن را ببیند و دقت و ایمنی بیشتر شود.
کاربردهای رایج
- جراحی‌های شانه، بازو، دست و مچ
- جراحی‌های لگن، زانو و مچ پا
- برخی جراحی‌های قفسه سینه و دیواره شکم (از جمله پس از سزارین)
- کنترل درد شکستگی‌ها، مثلاً شکستگی لگن در سالمندان
- گاهی به‌جای بیهوشی عمومی، همراه با آرامبخش خفیف
اثر بلوک عصبی چقدر طول می‌کشد؟
تزریق یک‌باره معمولاً چند ساعت تا حدود یک روز اثر دارد. در برخی بیماران یک کاتتر نازک کنار عصب گذاشته میشود تا دارو برای مدت طولانی‌تر ادامه پیدا کند. قبل از اینکه بیحسی تمام شود، داروهای ضد درد خوراکی را طبق برنامه شروع کنید تا با برگشتن حس، درد ناگهان شدید نشود.
مراقبت در مدتی که اندام بیحس است
- اندام بیحس را از ضربه، فشار و گرما و سرما محافظت کنید؛ چون درد را حس نمی‌کنید
- اگر بلوک برای پا انجام شده، بدون کمک راه نروید؛ خطر زمین خوردن وجود دارد
- دست بیحس را در آویز (اسلینگ) نگه دارید
- بیحسی که بیش از زمان پیش‌بینی‌شده طول کشید را گزارش کنید
عوارض و چه کسانی نباید بلوک بگیرند
عوارض جدی نادرند: آسیب عصبی ماندگار، واکنش به داروی بیحسی، خونریزی یا عفونت محل تزریق. بیحسی یا گزگز خفیف که چند روز طول بکشد، گاهی دیده میشود و معمولاً برطرف میشود. عفونت محل تزریق، حساسیت به داروهای بیحسی و برخی اختلالات انعقادی ممکن است مانع انجام بلوک باشند.
جمع‌بندی
بلوک عصبی یکی از ابزارهای اصلی کنترل درد چندوجهی است، کنار پمپ درد و داروهای منظم. برای اینکه بدانید برای جراحی شما مناسب است یا نه، با متخصص بیهوشی و درد در رشت مشورت کنید و راهنمای جامع بیهوشی و کنترل درد را بخوانید.
پرسش‌های رایج درباره این موضوع
آیا بلوک عصبی دردناک است؟
معمولاً ابتدا پوست بیحس میشود و گاهی آرامبخش خفیف داده میشود. بیشتر بیماران فقط فشار یا سوزش کوتاهی حس میکنند.
بلوک عصبی با بیحسی نخاعی چه فرقی دارد؟
بیحسی نخاعی نیمه پایین بدن را بیحس میکند، اما بلوک عصبی فقط یک ناحیه یا اندام مشخص را هدف میگیرد.
آیا بلوک عصبی برای درد مزمن هم کاربرد دارد؟
برخی بلوکها در تشخیص و کنترل انواعی از درد مزمن هم استفاده میشوند، اما انتخاب آنها نیاز به ارزیابی جداگانه دارد. این مقاله بر درد حاد و بعد از جراحی تمرکز دارد.
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور پزشک معالج شما نیست.
