پاسخ کوتاه
دلیریوم اختلال ناگهانی و نوسانی توجه و هوشیاری است که در بیماران ICU شایع است: بیمار ممکن است گیج، بی‌قرار، دچار توهم یا برعکس بیش از حد ساکت و خواب‌آلود باشد. علت‌ها شامل خود بیماری، عفونت، داروها، بی‌خوابی و محیط ناآشناست. معمولاً گذراست و حضور آرام خانواده، عینک و سمعک و نظم خواب به بهبود کمک میکند.
پدری که همیشه آرام و منطقی بوده، حالا در ICU فکر میکند در زندان است، پرستارها را نمی‌شناسد و سعی میکند سرمش را بکشد. خانواده می‌پرسند: «دیوانه شده؟ دیگر خوب میشود؟». این صحنه آشنای دلیریوم است و در بیشتر موارد، گذرا.
دلیریوم چیست؟
دلیریوم یعنی مغز تحت فشار بیماری، موقتاً نمی‌تواند توجه و هوشیاری را منظم نگه دارد. سه ویژگی مهم دارد: ناگهانی شروع میشود، در طول روز نوسان دارد (مثلاً صبح بهتر، شب بدتر) و با اختلال توجه همراه است.
- نوع بی‌قرار: بیمار تحریک‌پذیر، پرخاشگر یا دچار توهم است و ممکن است لوله‌ها را بکشد
- نوع خاموش: بیمار ساکت، کم‌تحرک و خواب‌آلود است؛ این نوع اغلب دیده نمی‌شود و خطرناک‌تر است
- نوع مختلط: نوسان بین این دو حالت
چرا در ICU شایع است؟
- خود بیماری شدید؛ عفونت، کمبود اکسیژن، اختلال الکترولیت، نارسایی کلیه یا کبد
- برخی داروهای آرام‌بخش و ضد درد
- بی‌خوابی، نور و صدای مداوم، از دست دادن حس روز و شب
- سن بالا و مشکلات حافظه از قبل (بیهوشی در سالمندان)
- بی‌حرکتی، درد کنترل‌نشده، یبوست یا احتباس ادرار
- نبودن عینک، سمعک و چهره‌های آشنا
تیم ICU چه میکند؟
پرستاران و پزشکان ICU بیماران را بهطور منظم از نظر دلیریوم ارزیابی می‌کنند، به‌دنبال علت‌های قابل درمان (مثل عفونت یا کمبود اکسیژن) می‌گردند، آرام‌بخش‌ها را تا حد ممکن کم می‌کنند، درد را کنترل می‌کنند و بیمار را زودتر به تحرک تشویق می‌کنند. داروهای خاص فقط در موارد مشخص و کوتاه‌مدت استفاده میشوند.
خانواده چطور می‌تواند کمک کند؟
- با صدای آرام خودتان را معرفی کنید و درباره روز، تاریخ و اتفاقات خانواده حرف بزنید
- عینک، سمعک و دندان مصنوعی بیمار را بیاورید
- عکس خانوادگی یا وسیله آشنا (با هماهنگی بخش) کنار تخت بگذارید
- با بیمار بحث نکنید؛ اگر توهم دارد، بدون تأیید یا انکار، او را آرام به واقعیت برگردانید
- تغییرات رفتاری را که می‌بینید به پرستار بگویید؛ شما بیمار را بهتر از همه می‌شناسید
بعد از ICU
برخی بیماران تا مدتی بعد از ترخیص، خواب‌های آشفته، اضطراب یا مشکل تمرکز دارند. این‌ها را جدی بگیرید و در ویزیت‌های پیگیری مطرح کنید. اگر بیمار با نیازهای پیچیده به خانه می‌رود، ارزیابی مراقبت در منزل و راهنمای جامع مراقبت‌های ویژه و ICU در منزل کمک‌کننده است.
پرسش‌های رایج درباره این موضوع
دلیریوم در ICU چند روز طول می‌کشد؟
معمولاً چند روز، اما در سالمندان و بیماران بسیار بدحال ممکن است هفته‌ها طول بکشد. با درمان بیماری اصلی، معمولاً بهتر میشود.
آیا دلیریوم همان آلزایمر است؟
خیر. دلیریوم ناگهانی و اغلب برگشتپذیر است، در حالی که آلزایمر تدریجی و پیشرونده است. البته کسانی که مشکل حافظه دارند بیشتر دچار دلیریوم میشوند.
چرا بیمار در ICU را میبندند؟
گاهی برای جلوگیری از کشیدن لوله تنفسی یا کاتترهای حیاتی، بهطور موقت و محدود از مهار استفاده میشود. تیم درمان تلاش میکند این کار را به حداقل برساند.
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور پزشک معالج شما نیست.
