پاسخ کوتاه
مراقبت از تراکئوستومی در منزل بر چهار پایه است: ساکشن درست و به‌اندازه (هر بار حداکثر حدود ۱۰ تا ۱۵ ثانیه)، تمیز و خشک نگه داشتن استوما و شستن کانولای داخلی، رطوبت‌رسانی هوا و آمادگی برای انسداد یا جدا شدن کانولا با کانولای یدکی کنار تخت. خانواده باید پیش از ترخیص آموزش عملی ببیند.
تراکئوستومی، راه هوایی مصنوعی در جلوی گردن است که با یک لوله کوتاه (کانولا) باز نگه داشته می‌شود. برخی بیماران پس از دوره طولانی اینتوبه در ICU یا به‌خاطر بیماری‌های عصبی و عضلانی، با تراکئوستومی به خانه می‌روند. این کار ممکن است، اما همگانی نیست؛ به علت تراکئوستومی، پایداری تنفسی، مقدار ترشحات و توان خانواده بستگی دارد.
تجهیزات ضروری کنار تخت
- دستگاه ساکشن (ترجیحاً با باتری یا برق اضطراری) و کاتترهای ساکشن به اندازه مناسب
- کانولای یدکی هم‌سایز و یک سایز کوچک‌تر، به همراه راهنمای کانولا (ابتوراتور)
- بند یا نگهدارنده کانولا، گاز استریل و سرم شستشو
- دستگاه رطوبت‌ساز یا فیلتر رطوبت‌ساز (بینی مصنوعی)
- در صورت نیاز: اکسیژن و پالس‌اکسی‌متر
- فهرست شماره‌های تماس اضطراری روی دیوار
ساکشن: نه کم، نه زیاد
ساکشن برای خارج کردن ترشحاتی است که بیمار نمی‌تواند خودش با سرفه خارج کند. علائم نیاز به ساکشن: صدای خرخر، سرفه بی‌اثر، تنفس پرزحمت یا افت اکسیژن.
- دست‌ها را بشویید و از دستکش و کاتتر تمیز استفاده کنید
- کاتتر را فقط تا عمقی که آموزش دیده‌اید وارد کنید
- مکش را هنگام بیرون کشیدن کاتتر انجام دهید و هر بار حداکثر حدود ۱۰ تا ۱۵ ثانیه
- بین دفعات به بیمار فرصت نفس کشیدن بدهید
- رنگ، غلظت و بوی ترشحات را زیر نظر داشته باشید
ساکشن بیش از حد هم ضرر دارد: تحریک و آسیب مخاط، خونریزی و افت اکسیژن. برنامه و عمق ساکشن را تیم درمان همان بیمار آموزش می‌دهد؛ ویدیوهای عمومی جایگزین آموزش حضوری نیستند.
مراقبت از استوما و کانولا
- اطراف استوما را روزانه (و هر وقت خیس شد) با سرم شستشو تمیز و خشک کنید
- گاز زیر کانولا را مرطوب نگذارید؛ رطوبت باعث زخم و عفونت پوست می‌شود
- کانولای داخلی (اگر دارد) را طبق برنامه شستشو یا تعویض کنید
- تعویض بند کانولا را دو نفره انجام دهید: یکی کانولا را نگه دارد، دیگری بند را عوض کند
- بند باید آن‌قدر سفت باشد که یک انگشت زیر آن جا شود
رطوبت، تغذیه و ارتباط
هوایی که از تراکئوستومی وارد می‌شود از بینی عبور نمی‌کند و گرم و مرطوب نمی‌شود؛ پس ترشحات غلیظ می‌شوند و کانولا را می‌بندند. رطوبت‌ساز و نوشیدن مایعات کافی (اگر مجاز است) مهم‌اند. اگر بیمار با لوله تغذیه می‌شود، نکات گاواژ در منزل را بخوانید. برای ارتباط، تخته الفبا، کاغذ و قلم یا دریچه‌های گفتاری (فقط با تجویز) کمک می‌کنند.
علائم هشدار
- تنفس پرزحمت، کبودی یا افت اکسیژن که با ساکشن بهتر نمی‌شود
- انسداد کانولا یا بیرون افتادن آن
- خونریزی تازه از کانولا یا اطراف آن
- تب، ترشحات چرکی و بدبو، قرمزی و تورم اطراف استوما
- کاهش هوشیاری یا بی‌قراری شدید
پیش از تصمیم برای مراقبت در منزل
منزل بخش مراقبت‌های ویژه نیست. اگر بیمار ناپایدار است، ترشحات بسیار زیاد دارد، یا خانواده امکان پایش شبانه‌روزی ندارد، اصرار بر مراقبت خانگی می‌تواند خطرناک باشد. ارزیابی تخصصی مراقبت از بیمار ICU در منزل کمک می‌کند تصمیم واقع‌بینانه گرفته شود؛ ارائه هر خدمت خانگی باید از پیش هماهنگ شود. اگر بیمار به ونتیلاتور هم وصل است، مراقبت از بیمار وابسته به ونتیلاتور یا BiPAP را بخوانید و مسیر کامل را در راهنمای جامع مراقبت‌های ویژه و ICU در منزل ببینید.
پرسش‌های رایج درباره این موضوع
هر چند وقت یک بار بیمار تراکئوستومی را ساکشن کنیم؟
برنامه ثابتی برای همه وجود ندارد؛ ساکشن بر اساس نیاز (صدای ترشحات، سرفه بی‌اثر، تنفس پرزحمت) انجام می‌شود. ساکشن بی‌دلیل و مکرر مخاط را آسیب می‌زند.
آیا بیمار تراکئوستومی می‌تواند غذا بخورد؟
بعضی بیماران بله، پس از ارزیابی بلع. بعضی دیگر باید با لوله تغذیه شوند. خوردن از راه دهان بدون ارزیابی می‌تواند باعث ورود غذا به ریه شود.
کانولای تراکئوستومی هر چند وقت عوض می‌شود؟
به نوع کانولا و توصیه سازنده و پزشک بستگی دارد. اولین تعویض معمولاً در بیمارستان انجام می‌شود و برنامه بعدی هنگام ترخیص تعیین می‌شود.
این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا دستور پزشک معالج شما نیست.
